نکات کلیدی:

·  بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ یا پیش‌دیابت که دارای عوامل خطر قلبی-متابولیک هستند، باید از نظر بیماری MASLD غربالگری شوند.

·  افزایش فعالیت بدنی، تغییر رژیم غذایی و بهبود کیفیت خواب می‌تواند خطر ابتلا به  MASLDرا کاهش دهد.

۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶- به گفتهٔ دو سخنران متخصص مراقبت و آموزش دیابت، باید افرادی را که در معرض خطر بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) هستند شناسایی کرده و در مراحل اولیهٔ بیماری، با مداخلاتی مانند افزایش فعالیت بدنی، تغییر رژیم غذایی و بهبود کیفیت خواب از خطر ابتلا به این بیماری جلوگیری نمود.

بیماری  MASLDیک بیماری همراه شایع برای افراد مبتلا به دیابت است. سوزان کورنل، استاد دانشکده داروسازی دانشگاه میدوسترن و متخصص آموزش دیابت، بیان کرد که تقریباً ۷۰ درصد از مبتلایان به دیابت نوع ۲ و ۲۰ درصد از مبتلایان به دیابت نوع ۱، دچار MASLD هستند. علاوه بر این، او افزود که حدود نیمی از افراد مبتلا به دیابت و MASLD، در نهایت به استئاتوهیاتیتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH- التهاب کبد چرب) مبتلا می‌شوند.

در جریان سخنرانی در نشست سالانه انجمن متخصصان مراقبت و آموزش دیابت، دکتر کورنل و دکتر کتی وارویک، متخصص تغذیه و آموزش دیابت، درباره نقش متخصصان در مدیریت سلامت کبد برای افراد دیابتی بحث کردند. دکتر کورنل در ارائه خود گفت: «اکنون کبد باید در فهرست روال‌های غربالگری ما قرار گیرد. همیشه به خاطر داشته باشید که [مداخله] سبک زندگی سنگ بنای کار است؛ داروها همیشه به سبک زندگی اضافه می‌شوند.»

به گفتهٔ دکتر وارویک، دلایل متعددی وجود دارد که غربالگری MASLD و  MASHرا دشوار می‌کند. او گفت: این بیماری معمولاً در بیماران بدون علامت است، هرچند ممکن است آن‌ها کیفیت زندگی مرتبط با سلامت خود را کاهش یافته ببینند. از دیگر موانع می‌توان به انگ مربوط به مصرف احتمالی الکل، نادیده گرفتن تشخیص  MASLDتوسط بیماران، یا نسبت دادن علائم به سایر عوارض قلبی-متابولیک اشاره کرد.

علاوه بر این، دکتر وارویک به کمبود آگاهی در میان متخصصان سلامت، نبود دستورالعمل‌های استاندارد برای درمان و وجود تنها دو داروی تایید شده توسط FDA برای این وضعیت (Resmetiromو Semaglutide) اشاره کرد و گفت: «بسیاری از پزشکان دقیقاً نمی‌دانند با این تشخیص چه باید بکنند یا مرحله بعدی چیست. نکته نگران‌کننده این است که متخصصان پیام‌های متناقضی می‌دهند و حتی در مورد اصطلاحات مطمئن نیستند؛ من هنوز پزشکانی را می‌بینم که بیماران را با عنوان کبد چرب غیرالکلی(NAFLD) به جای  MASLDبه من ارجاع می‌دهند.»

غربالگری و مداخله در سبک زندگی

دکتر وارویک توصیه‌های مربوط به غربالگری MASLD در استانداردهای مراقبتی سال ۲۰۲۶ انجمن دیابت آمریکا را بررسی کرده و گفت: افراد مبتلا به پیش‌دیابت یا دیابت نوع ۲ که دچار چاقی، عوامل خطر قلبی-متابولیک یا بیماری قلبی-عروقی هستند، باید با شاخص FIB-4 غربالگری شوند. همچنین غربالگری باید برای هر فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ که سطح آنزیم ALT او بیش از ۳۰  U/Lاست، انجام شود. او اعلام کرد هر کسی که شاخص  FIB-4او ۱.۳ یا بیشتر باشد، باید تحت ارزیابی خطر اضافی قرار گیرد و بزرگسالان در معرض خطر بالا باید برای ارزیابی و مدیریت بیشتر به متخصص گوارش یا کبد ارجاع داده شوند.

او تأکید کرد که مداخله در سبک زندگی برای بزرگسالان در معرض خطر MASLD، دقیقاً مانند سایر بیماری‌های قلبی-متابولیک، حیاتی است. توصیه‌ها شامل رژیم غذایی با کالری کمتر، مصرف بیشتر غذاهای گیاهی، افزایش فیبر، پری‌بیوتیک‌ها و منابع چربی سالم، و محدود کردن چربی‌های اشباع شده، قندهای مضاف، الکل، گوشت‌های فرآوری شده و سایر غذاهای صنعتی است. همچنین متخصصان باید بر افزایش فعالیت بدنی، تضمین خواب با کیفیت، رسیدگی به سلامت روان و حذف مصرف نیکوتین تأکید کنند.

دکتر وارویک، گفت: «مهم است توجه کنیم که ما خیلی روی وزن تمرکز می‌کنیم، در حالی که اگر بیماران فقط کالری دریافتی خود را کاهش دهند و کمی فعالیت بدنی را بالا ببرند، بهبود در چربی کبد مشاهده می‌شود. ما نیازی به تعیین اهداف غیرممکن برای مراجعان نداریم؛ فقط باید آن‌ها را به حرکت کردن ترغیب کنیم و آگاه کنیم که با کاهش اندک کالری، شاهد بهبود خواهند بود.»

داروها برای MASLD

دکتر کورنل گفت: سه هدف برای دارودرمانی در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ با خطر بالای  MASLDوجود دارد:

·  کاهش خطر قلبی-کلیوی

·  دستیابی و حفظ اهداف مربوط به قند خون و وزن

·  کاهش خطر ابتلا به  MASLDیا MASH.

از میان داروهایی که می‌توان برای این بیماران تجویز کرد، می‌توان به درمان‌های مبتنی بر اینکرتین (مانند آگونیست‌های گیرنده GLP-1یا آگونیست‌های دوگانه GLP-1/GIP) اشاره کرد. دکتر کورنل گفت: در حال حاضر سماگلوتاید تنها داروی مبتنی بر اینکرتین تایید شده برای  MASLDاست، اما متخصصان نباید سایر درمان‌ها را نادیده بگیرند. او افزود: «مطالعات بر روی سایر داروهای GLP-1 در جریان است و حتی در دستورالعمل‌های انجمن چاقی نیز به پتانسیل مفید لیراگلوتاید و تیرزپاتاید اشاره شده است. یکی از چیزهایی که باید از دیدگاه دارویی به آن فکر کنیم، استفاده دوگانه است: آیا می‌توانیم با یک دارو بیش از یک بیماری را درمان کنیم؟»

گزینه‌های دیگر شامل: پیوگلیتازون (که می‌تواند چربی و التهاب کبد را کاهش دهد)، مهارکننده‌های SGLT2(که چربی کبد را کاهش داده و پارامترهای قلبی-متابولیک را بهبود می‌بخشند) و رس‌متیروم (که متابولیسم لیپید را بهبود و التهاب کبد را کاهش می‌دهد) هستند.

دکتر کورنل در پایان تأکید کرد که بیماران نباید تنها با دارو درمان شوند و داروها باید در کنار مداخله در سبک زندگی استفاده شوند: «پزشکی همیشه مکمل سبک زندگی است. از آنجایی که بیماران بسیار روی گلوکز (قند خون) تمرکز می‌کنند، مزایای دارو برای قلب، کلیه و کبد را فراموش می‌کنند. ما فقط داریم به آن‌ها یادآوری می‌کنیم که موضوع فراتر از سطح قند خون شماست.»

منبع:

https://www.healio.com/news/endocrinology/20260916/combine-lifestyle-change-with-drugs-for-people-with-type-2-diabetes-at-risk-for-masld